پرش به محتوا
گلپسر

حافظ · غزل شماره ۳۷۳

خیز تا خرقه صوفی به خرابات بریم

خیز تا خرقه صوفی به خرابات بریمشطح و طامات به بازار خرافات بریم

سوی رندان قلندر به ره آورد سفردلق بسطامی و سجاده طامات بریم

تا همه خلوتیان جام صبوحی گیرندچنگ صبحی به در پیر مناجات بریم

با تو آن عهد که در وادی ایمن بستیمهمچو موسی ارنی گوی به میقات بریم

کوس ناموس تو بر کنگره عرش زنیمعلم عشق تو بر بام سماوات بریم

خاک کوی تو به صحرای قیامت فرداهمه بر فرق سر از بهر مباهات بریم

ور نهد در ره ما خار ملامت زاهداز گلستانش به زندان مکافات بریم

شرممان باد ز پشمینه آلوده خویشگر بدین فضل و هنر نام کرامات بریم

قدر وقت ار نشناسد دل و کاری نکندبس خجالت که از این حاصل اوقات بریم

فتنه می‌بارد از این سقف مقرنس برخیزتا به میخانه پناه از همه آفات بریم

در بیابان فنا گم شدن آخر تا کیره بپرسیم مگر پی به مهمات بریم

حافظ آب رخ خود بر در هر سفله مریزحاجت آن به که بر قاضی حاجات بریم

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

قدر وقت را بدان و کاری ارزشمند بکن. نیازت را نزد هر کسی نبر؛ آبرویت را حفظ کن و از خدا بخواه.

تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی بلند در ترک ظاهرسازی و پندی مشهور درباره عزت نفس. برخیز تا خرقه صوفی را به خرابات ببریم و سخنان گزاف را به بازار خرافات. بیت دوم به بایزید بسطامی، عارف نامدار، اشاره دارد. بیت چهارم تمثیل موسی است: عهدی را که در وادی ایمن با تو بستیم، مانند موسی «ارنی‌گو» (خدایا خود را به من بنما) به میقات ببریم. بیت دهم تصویری از آشوب روزگار است: از این سقف مقرنس فتنه می‌بارد. بیت پایانی از پرکاربردترین پندهای دیوان است: آبروی خود را بر در هر فرومایه مریز؛ حاجت را نزد قاضی حاجات ببر.

شرح بیت‌ها

بیت ۱خیز تا خرقه صوفی به خرابات بریم / شطح و طامات به بازار خرافات بریم

برخیز تا خرقه صوفی را به خرابات ببریم و سخنان گزاف و ادعاها را به بازار خرافات.

بیت ۴با تو آن عهد که در وادی ایمن بستیم / همچو موسی ارنی گوی به میقات بریم

عهدی را که با تو در وادی ایمن بستیم، مانند موسی با «ارنی» (خود را بنما) به میعادگاه ببریم.

بیت ۹قدر وقت ار نشناسد دل و کاری نکند / بس خجالت که از این حاصل اوقات بریم

اگر دل قدر وقت را نشناسد و کاری نکند، از این حاصل عمر بسیار شرمندگی خواهیم برد.

بیت ۱۰فتنه می‌بارد از این سقف مقرنس برخیز / تا به میخانه پناه از همه آفات بریم

از این سقف مقرنس (آسمان) فتنه می‌بارد؛ برخیز تا از همه آفت‌ها به میخانه پناه ببریم.

بیت ۱۲حافظ آب رخ خود بر در هر سفله مریز / حاجت آن به که بر قاضی حاجات بریم

حافظ، آبروی خود را بر در هر فرومایه‌ای مریز؛ بهتر است حاجت را نزد قاضی حاجات (خدا) ببریم.

معنی واژه‌ها

شطح و طامات
سخنان گزاف صوفیانه
دلق بسطامی
خرقه بایزید بسطامی
ارنی
خود را به من بنما (سخن موسی)
میقات
میعادگاه
کوس ناموس
طبل آوازه
سقف مقرنس
آسمان آراسته
قاضی حاجات
خدا