حافظ · غزل شماره ۳۸۰
بارها گفتهام و بار دگر میگویم
بارها گفتهام و بار دگر میگویمکه منِ دلشده این ره، نه به خود میپویم
در پس آینه، طوطیصفتم داشتهاندآن چه استاد ازل گفت بگو، میگویم
من اگر خارم و گر گل چمنآرایی هستکه از آن دست که او میکِشدم، میرویم
دوستان! عیب من بیدل حیران مکنیدگوهری دارم و صاحب نظری میجویم
گر چه با دلق ملمع، مِیِ گلگون عیب استمکنم عیب کَزو رنگِ ریا میشویم
خنده و گریه عشاق ز جایی دگر استمیسرایم به شب و وقت سحر میمویم
حافظم گفت که «خاک در میخانه مبوی»گو «مکن عیب که من مشک ختن میبویم»
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
گوهری در وجود تو هست؛ دنبال کسی باش که ارزشش را بشناسد. همه چیز در دست تو نیست؛ به راهی که پیش رویت نهاده شده اعتماد کن.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در تسلیم به اراده ازلی. بارها گفتهام و باز میگویم که من دلشده این راه را به خود نمیپیمایم. بیت دوم از مشهورترین تمثیلهای دیوان است: مرا مانند طوطی پشت آینه نگه داشتهاند؛ آنچه استاد ازل گفت بگو، همان را میگویم. این اشاره به روش آموزش سخن به طوطی است که کسی پشت آینه سخن میگفت و طوطی خیال میکرد همنوعش سخن میگوید. بیت چهارم مشهور است: گوهری دارم و صاحبنظری میجویم.
شرح بیتها
بیت ۱بارها گفتهام و بار دگر میگویم / که منِ دلشده این ره، نه به خود میپویم
بارها گفتهام و باز میگویم که من دلشده این راه را به خود نمیپیمایم.
بیت ۲در پس آینه، طوطیصفتم داشتهاند / آن چه استاد ازل گفت بگو، میگویم
مرا مانند طوطی پشت آینه نگه داشتهاند؛ آنچه استاد ازل گفت بگو، همان را میگویم.
بیت ۳من اگر خارم و گر گل چمنآرایی هست / که از آن دست که او میکِشدم، میرویم
اگر خارم یا گل، چمنآرایی هست که از هر سو که او مرا بکشد، میرویم.
بیت ۴دوستان! عیب من بیدل حیران مکنید / گوهری دارم و صاحب نظری میجویم
دوستان، عیب من بیدل حیران را مکنید؛ گوهری دارم و صاحبنظری میجویم.
بیت ۶خنده و گریه عشاق ز جایی دگر است / میسرایم به شب و وقت سحر میمویم
خنده و گریه عاشقان از جای دیگری است؛ شب میسرایم و سحرگاه زاری میکنم.
معنی واژهها
- دلشده
- عاشق
- پوییدن
- رفتن
- طوطی پس آینه
- روش سخن آموختن به طوطی
- استاد ازل
- خدا
- چمنآرا
- باغبان
- دلق ملمع
- خرقه رنگارنگ
- موییدن
- زاری کردن