حافظ · غزل شماره ۴
صبا به لُطف بگو آن غزالِ رَعنا را
صبا به لُطف بگو آن غزالِ رَعنا راکه سَر به کوه و بیابان تو دادهای ما را
شِکر فُروش که عُمرَش دراز باد چراتَفَقُّدی نَکُنَد طوطیِ شِکرخا را؟
غرورِ حُسنت اجازَت مَگَر نداد اِی گُلکه پُرسِشی نکُنی عَندَلیب شیدا را
به خُلق و لطف توان کرد صیدِ اهلِ نظربه بند و دام نگیرند مرغِ دانا را
ندانم از چه سبب رنگِ آشنایی نیستسَهیقَدانِ سیَهچشمِ ماهسیما را
چو با حبیب نِشینی و باده پِیماییبه یاد دار مُحِبّانِ بادپیما را
جُز این قَدَر نَتوان گفت در جَمالِ تو عیبکه وضع مِهر و وفا نیست رویِ زیبا را
در آسمان نه عجب گَر به گفتهٔ حافظسُرودِ زُهره به رقص آورد مسیحا را
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
از کسی که دوستش داری بیخبری و دلگیری. با نرمی و مهربانی پیام بفرست؛ با اصرار و فشار دلی به دست نمیآید.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
حافظ به باد صبا پیغام میدهد تا به محبوب زیبا، که او را آواره کوه و بیابان کرده، بگوید چرا از عاشقش خبری نمیگیرد. مضمون اصلی گلایهای لطیف از بیاعتنایی زیبارویان است، همراه با این پند که دلها را با خوشخلقی میتوان به دست آورد، نه با بند و دام. بیت پایانی از اثر شعر حافظ میگوید: سرود زهره مسیحا را در آسمان به رقص میآورد.
شرح بیتها
بیت ۴به خُلق و لطف توان کرد صیدِ اهلِ نظر / به بند و دام نگیرند مرغِ دانا را
اهل نظر را با خوشرفتاری و مهربانی میتوان به دست آورد؛ پرنده دانا با بند و دام گرفتار نمیشود.
بیت ۶چو با حبیب نِشینی و باده پِیمایی / به یاد دار مُحِبّانِ بادپیما را
وقتی با محبوب نشستهای و باده مینوشی، دوستان آوارهات را به یاد داشته باش.
بیت ۷جُز این قَدَر نَتوان گفت در جَمالِ تو عیب / که وضع مِهر و وفا نیست رویِ زیبا را
در زیبایی تو عیبی جز این نمیتوان گفت که چهره زیبا اهل مهر و وفا نیست.
بیت ۸در آسمان نه عجب گَر به گفتهٔ حافظ / سُرودِ زُهره به رقص آورد مسیحا را
در باور قدما مسیح در آسمان چهارم است و زهره رامشگر فلک؛ شعر حافظ چنان است که سرود زهره با آن، مسیح را به رقص میآورد.
معنی واژهها
- غزال رعنا
- آهوی خوشاندام؛ کنایه از معشوق
- تفقّد
- دلجویی و احوالپرسی
- عندلیب
- بلبل
- سَهیقد
- راستقامت
- بادپیما
- کسی که کار بیهوده میکند؛ آواره
- زهره
- سیاره ونوس؛ رامشگر آسمان در باور قدما