غزل ۴۱۹ حافظ: وصال او ز عمر جاودان به — با شرح و معنی

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

پند باتجربه‌ها را بشنو؛ رای پیر از بخت جوان بهتر است. رازهای دوستانت را پیش دیگران فاش نکن. از خدا بخواه آنچه بهتر است نصیبت شود.

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

از مشهورترین غزل‌های حافظ با ردیف «به» (بهتر). وصال او از عمر جاودان بهتر است؛ خدایا آن را به من بده که بهتر است. بیت دوم پند رازداری است: با شمشیرم زد و به کسی نگفتم، که راز دوست از دشمن پنهان بهتر. بیت هشتم از پرکاربردترین پندهای دیوان است: ای جوان، از پند پیران سر مپیچ، که رای پیر از بخت جوان بهتر است. بیت دهم ستایش مشهور شیراز است: هرچند زاینده‌رود آب حیات است، شیراز ما از اصفهان بهتر است.

شرح بیت‌ها

بیت ۱وصال او ز عمر جاودان به / خداوندا مرا آن ده که آن به

وصال او از عمر جاودان بهتر است؛ خداوندا آن را به من بده که بهتر است.

بیت ۲به شمشیرم زد و با کَس نگفتم / که راز دوست از دشمن نهان به

با شمشیرم زد و به کسی نگفتم، که راز دوست از دشمن پنهان بهتر است.

بیت ۴خدا را از طبیبِ من بپرسید / که آخِر کِی شود این ناتوان به؟

به خاطر خدا از طبیبم بپرسید که سرانجام کی این ناتوان بهتر می‌شود.

بیت ۸جوانا! سَر متاب از پندِ پیران / که رأی پیر از بختِ جوان به

ای جوان، از پند پیران سر مپیچ، که رای پیر از بخت جوان بهتر است.

بیت ۱۰اگر چه زنده‌رود آب حیات است / ولی شیرازِ ما از اصفهان به

هرچند زاینده‌رود آب حیات است، شیراز ما از اصفهان بهتر است.

معنی واژه‌ها

وصال: دیدار
عمر جاودان: زندگی همیشگی
داغ بندگی: نشان بندگی
ارغوان: گل سرخ
خلد: بهشت
سیب زنخ: چانه گرد
زنده‌رود: زاینده‌رود اصفهان