حافظ · غزل شماره ۴۲۷
چراغ روی تو را شمع گشت پروانه
چراغ روی تو را شمع گشت پروانهمرا ز حال تو با حال خویش پروا، نه
خِرد که قید مجانین عشق میفرمودبه بوی سنبل زلف تو گشت دیوانه
به بوی زلف تو گر جان به باد رفت، چه شد؟هزار جان گرامی فدای جانانه
منِ رمیده ز غیرت ز پا فتادم دوشنگار خویش چو دیدم به دست بیگانه
چه نقشها که برانگیختیم و سود نداشتفسون ما بر او گشته است افسانه
بر آتش رخ زیبای او به جای سپندبه غیر خال سیاهش که دید به دانه؟
به مژده، جان به صبا داد شمع در نفسیز شمع روی تواَش چون رسید پروانه
مرا به دور لب دوست هست پیمانیکه بر زبان نبرم جز حدیث پیمانه
حدیث مدرسه و خانقه مگوی که بازفتاد در سر حافظ هوای میخانه
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
برای کسی که دوستش داری، از خودت میگذری. اما مراقب باش که غیرت و حسادت آرامشت را نگیرد.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی با قافیههای «پروانه، دیوانه، جانانه» در فنای عاشق. شمع پروانه چراغ روی تو شد؛ مرا از حال تو پروای حال خودم نیست. بیت دوم نکتهای ظریف است: خردی که به بند کشیدن دیوانگان عشق فرمان میداد، با بوی زلف تو دیوانه شد. بیت سوم مشهور است: اگر جان به بوی زلفت بر باد رفت چه شد؟ هزار جان گرامی فدای جانانه. بیت هشتم بازی لفظی زیبایی با «پیمان و پیمانه» دارد.
شرح بیتها
بیت ۱چراغ روی تو را شمع گشت پروانه / مرا ز حال تو با حال خویش پروا، نه
شمع پروانه چراغ روی تو شد؛ مرا از حال تو پروای حال خودم نیست.
بیت ۲خِرد که قید مجانین عشق میفرمود / به بوی سنبل زلف تو گشت دیوانه
خردی که به بند کشیدن دیوانگان عشق فرمان میداد، با بوی زلف تو دیوانه شد.
بیت ۳به بوی زلف تو گر جان به باد رفت، چه شد؟ / هزار جان گرامی فدای جانانه
اگر جان به بوی زلفت بر باد رفت چه شد؟ هزار جان گرامی فدای جانانه.
بیت ۴منِ رمیده ز غیرت ز پا فتادم دوش / نگار خویش چو دیدم به دست بیگانه
دیشب من رمیده از غیرت از پا افتادم، وقتی نگار خود را در دست بیگانه دیدم.
بیت ۸مرا به دور لب دوست هست پیمانی / که بر زبان نبرم جز حدیث پیمانه
در دوران لب دوست پیمانی دارم که بر زبان جز حدیث پیمانه نیاورم.
معنی واژهها
- پروا
- اعتنا، نگرانی
- قید
- بند
- مجانین
- دیوانگان
- جانانه
- معشوق
- غیرت
- رشک
- فسون
- افسون
- سپند
- اسپند