حافظ · غزل شماره ۴۲۹
ساقی بیا که شد قدحِ لاله پر ز می
ساقی بیا که شد قدحِ لاله پر ز میطامات تا به چند و خرافات تا به کی؟
بگذر ز کبر و ناز که دیدهست روزگارچینِ قبای قیصر و طرْفِ کلاهِ کی
هشیار شو که مرغِ چمن مست گشت، هانبیدار شو که خوابِ عدم در پی است، هی
خوشنازکانه میچمی ای شاخ نوبهار!کآشفتگی مبادت از آشوبِ بادِ دی
بر مِهرِ چرخ و شیوهٔ او اعتماد نیستای وای بر کسی که شد ایمن ز مکرِ وی
فردا شرابِ کوثر و حور از برای ماستو امروز نیز ساقیِ مهروی و جام می
بادِ صبا ز عهدِ صبی یاد میدهدجاندارویی که غم ببرد درده ای صبی!
حشمت مبین و سلطنتِ گل، که بسپردفراشِ باد هر ورقش را به زیر پی
درده به یاد حاتمِ طی جام یک منیتا نامهٔ سیاه بخیلان کنیم طی
زآن می که داد حُسن و لطافت به ارغوانبیرون فکند لطف مزاج از رخش به خوی
مسند به باغ بر که به خدمت چو بندگاناستاده است سرو و کمر بسته است نی
حافظ حدیثِ سحرفریبِ خوشت رسیدتا حدِ مصر و چین و به اطرافِ روم و ری
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
شکوه و قدرت گذراست؛ متکبر نباش. بیدار باش و از فرصت امروز بهره ببر؛ مانند حاتم بخشنده باش.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی بهاری در ناپایداری شکوه و غنیمت شمردن حال. ساقی بیا که قدح لاله پر از می شد؛ ادعا و خرافات تا کی؟ بیت دوم پندی حکیمانه است: از کبر و ناز بگذر، که روزگار چین قبای قیصر و گوشه کلاه کیانیان را دیده است. بیت سوم هشداری است: هشیار شو، که خواب نیستی در پی است. بیت پنجم: بر مهر چرخ اعتمادی نیست. بیت هشتم تصویری زیباست: شکوه گل را مبین، که فراش باد هر برگش را زیر پا میسپارد. بیت نهم از بخشش حاتم طایی یاد میکند.
شرح بیتها
بیت ۱ساقی بیا که شد قدحِ لاله پر ز می / طامات تا به چند و خرافات تا به کی؟
ساقی بیا که قدح لاله پر از می شد؛ سخنان گزاف تا چند و خرافات تا کی؟
بیت ۲بگذر ز کبر و ناز که دیدهست روزگار / چینِ قبای قیصر و طرْفِ کلاهِ کی
از کبر و ناز بگذر، که روزگار چین قبای قیصر و گوشه کلاه کیانیان را دیده است.
بیت ۳هشیار شو که مرغِ چمن مست گشت، هان / بیدار شو که خوابِ عدم در پی است، هی
هشیار شو که مرغ چمن مست شد؛ بیدار شو که خواب نیستی در پی است.
بیت ۵بر مِهرِ چرخ و شیوهٔ او اعتماد نیست / ای وای بر کسی که شد ایمن ز مکرِ وی
بر مهر چرخ و شیوهاش اعتمادی نیست؛ وای بر کسی که از مکرش ایمن شد.
بیت ۸حشمت مبین و سلطنتِ گل، که بسپرد / فراشِ باد هر ورقش را به زیر پی
شکوه و پادشاهی گل را مبین، که فراش باد هر برگش را زیر پا میسپارد.
معنی واژهها
- طامات
- سخنان گزاف
- کی
- لقب پادشاهان کیانی
- خواب عدم
- مرگ
- بادی دی
- باد زمستان
- صبی
- کودکی؛ کودک
- حاتم طی
- حاتم طایی، نماد بخشندگی
- خوی
- عرق