حافظ · غزل شماره ۴۳۴
ای دل مباش یک دم خالی ز عشق و مستی
ای دل مباش یک دم خالی ز عشق و مستیوآنگه برو که رستی از نیستی و هستی
گر جان به تن ببینی مشغول کار او شوهر قبلهای که بینی بهتر ز خودپرستی
با ضعف و ناتوانی همچون نسیم خوش باشبیماری اندر این ره بهتر ز تندرستی
در مذهب طریقت خامی نشان کفر استآری طریقِ دولت چالاکی است و چستی
تا فضل و عقل بینی بیمعرفت نشینییک نکتهات بگویم خود را مبین که رستی
در آستان جانان از آسمان میندیشکز اوج سربلندی افتی به خاک پستی
خار ارچه جان بکاهد گل عذر آن بخواهدسهل است تلخی می در جنب ذوق مستی
صوفی پیالهپیما حافظ قرابهپرهیزای کوتهآستینان تا کی درازدستی؟
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
خودبینی بزرگترین مانع رشد است؛ خودت را نبین تا راه باز شود. با وجود ضعفهایت، مانند نسیم سبک و خوش باش.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی حکیمانه در دعوت به عشق و رهایی از خودبینی. ای دل، یک دم از عشق و مستی خالی مباش؛ آنگاه برو که از نیستی و هستی رستی. بیت دوم از ابیات ژرف است: هر قبلهای که ببینی بهتر از خودپرستی است. بیت سوم امیدبخش است: با ضعف و ناتوانی مانند نسیم خوش باش؛ بیماری در این راه بهتر از تندرستی است. بیت پنجم پندی مشهور است: تا فضل و عقل خود را میبینی، بیمعرفت میمانی؛ خود را مبین تا رستگار شوی.
شرح بیتها
بیت ۱ای دل مباش یک دم خالی ز عشق و مستی / وآنگه برو که رستی از نیستی و هستی
ای دل، یک دم از عشق و مستی خالی مباش؛ آنگاه برو که از نیستی و هستی رستی.
بیت ۲گر جان به تن ببینی مشغول کار او شو / هر قبلهای که بینی بهتر ز خودپرستی
اگر جانی در تن داری، مشغول کار او شو؛ هر قبلهای که ببینی بهتر از خودپرستی است.
بیت ۳با ضعف و ناتوانی همچون نسیم خوش باش / بیماری اندر این ره بهتر ز تندرستی
با ضعف و ناتوانی مانند نسیم خوش باش؛ بیماری در این راه بهتر از تندرستی است.
بیت ۵تا فضل و عقل بینی بیمعرفت نشینی / یک نکتهات بگویم خود را مبین که رستی
تا فضل و عقل خود را میبینی، بیمعرفت میمانی؛ یک نکته بگویم: خود را مبین تا برهی.
بیت ۸صوفی پیالهپیما حافظ قرابهپرهیز / ای کوتهآستینان تا کی درازدستی؟
صوفی پیالهپیما و حافظ پرهیزکار از قرابه؛ ای کوتاهآستینان، تا کی درازدستی؟
معنی واژهها
- رستن
- رها شدن
- خودپرستی
- خودبینی
- طریقت
- راه سلوک
- خامی
- ناپختگی
- چستی
- چالاکی
- قرابه
- شیشه بزرگ شراب
- کوتهآستین
- زاهدنما