حافظ · غزل شماره ۴۳۹
دیدم به خواب دوش که ماهی برآمدی
دیدم به خواب دوش که ماهی برآمدیکز عکس روی او شب هجران سر آمدی
تعبیر رفت «یار سفرکرده میرسد»ای کاج هر چه زودتر از در درآمدی
ذکرش به خیر ساقی فرخندهفال منکز در مدام با قدح و ساغر آمدی
خوش بودی ار به خواب بدیدی دیار خویشتا یاد صحبتش سوی ما رهبر آمدی
فیض ازل به زور و زر ار آمدی به دستآب خضر نصیبه اسکندر آمدی
آن عهد یاد باد که از بام و در مراهر دم پیام یار و خط دلبر آمدی
کی یافتی رقیب تو چندین مجال ظلم؟مظلومی ار شبی به در داور آمدی
خامان ره نرفته چه دانند ذوق عشقدریادلی بجوی دلیری سرآمدی
آن کو تو را به سنگدلی کرد رهنمونای کاشکی که پاش به سنگی برآمدی
گر دیگری به شیوهٔ حافظ زدی رقممقبول طبع شاه هنرپرور آمدی
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
خوابی خوش دیدهای یا خبری در راه است: یار سفرکرده بازمیگردد. آنچه ارزشمند است با زور و پول به دست نمیآید.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
از غزلهای محبوب در فال که با تعبیر خوابی خوش آغاز میشود. دیشب در خواب دیدم که ماهی برآمد و از پرتو رویش شب هجران به سر آمد. بیت دوم تعبیر خواب است: تعبیرش این شد که یار سفرکرده میرسد؛ کاش هر چه زودتر از در درآید. بیت پنجم از مشهورترین ابیات دیوان است: اگر فیض ازل با زور و زر به دست میآمد، آب خضر نصیب اسکندر میشد. بیت هشتم نیز مشهور است: خامان راه نرفته ذوق عشق را چه میدانند؟
شرح بیتها
بیت ۱دیدم به خواب دوش که ماهی برآمدی / کز عکس روی او شب هجران سر آمدی
دیشب در خواب دیدم که ماهی برآمد و از پرتو رویش شب هجران به سر آمد.
بیت ۲تعبیر رفت «یار سفرکرده میرسد» / ای کاج هر چه زودتر از در درآمدی
تعبیرش این شد که یار سفرکرده میرسد؛ کاش هر چه زودتر از در درآید.
بیت ۵فیض ازل به زور و زر ار آمدی به دست / آب خضر نصیبه اسکندر آمدی
اگر فیض ازل با زور و زر به دست میآمد، آب خضر نصیب اسکندر میشد.
بیت ۷کی یافتی رقیب تو چندین مجال ظلم؟ / مظلومی ار شبی به در داور آمدی
اگر ستمدیدهای شبی به در داور میآمد، رقیب تو کی این همه فرصت ستم مییافت؟
بیت ۸خامان ره نرفته چه دانند ذوق عشق / دریادلی بجوی دلیری سرآمدی
خامان راه نرفته ذوق عشق را چه میدانند؟ دریادلی دلیر و سرآمد را بجوی.
معنی واژهها
- تعبیر
- گزارش خواب
- کاج
- کاش
- فرخندهفال
- خوشیمن
- فیض ازل
- بخشش الهی
- داور
- دادرس
- خامان
- بیتجربهها
- دریادل
- بزرگدل