حافظ · غزل شماره ۴۷۲
اَحمَدُ اللهَ عَلی مَعْدِلَةِ السُلطانِ
اَحمَدُ اللهَ عَلی مَعْدِلَةِ السُلطانِاحمدِ شیخ اُوِیسِ حسنِ ایلخانی
خانِ بِنْ خان و شهنشاهِ شهنشاهنژادآن که میزیبد اگر جان جهانش خوانی
دیده نادیده به اقبال تو ایمان آوردمرحبا ای به چنین لطف خدا ارزانی
ماه اگر بی تو برآید به دو نیمش بزننددولت احمدی و معجزهٔ سبحانی
جلوهٔ بخت تو دل میبرد از شاه و گداچشم بد دور که هم جانی و هم جانانی
برشکن کاکل ترکانه که در طالع توستبخشش و کوشش خاقانی و چنگزخانی
گر چه دوریم به یاد تو قدح میگیریمبُعد منزل نبود در سفر روحانی
از گل پارسیم غنچهٔ عیشی نشکفتحبّذا دجله بغداد و می ریحانی
سر عاشق که نه خاک در معشوق بودکی خلاصش بود از محنت سرگردانی
ای نسیم سحری خاک در یار بیارکه کند حافظ از او دیدهٔ دل نورانی
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
فاصله جغرافیایی مانع پیوند دلها نیست. اگر جایی بختت نشکفت، شاید جای دیگری منتظر توست.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در ستایش سلطان احمد جلایری، پسر شیخ اویس و نواده حسن بزرگ ایلکانی، فرمانروای بغداد. مطلع عربی است: خدا را بر عدالت سلطان سپاس میگویم، احمد پسر شیخ اویس پسر حسن ایلکانی. بیت سوم ستایشی است: چشم ندیده به اقبال تو ایمان آورد. بیت هفتم نکتهای زیباست: هرچند دوریم به یاد تو قدح میگیریم؛ در سفر روحانی دوری منزل نیست. بیت هشتم از دلتنگی از فارس و شوق بغداد میگوید.
شرح بیتها
بیت ۱اَحمَدُ اللهَ عَلی مَعْدِلَةِ السُلطانِ / احمدِ شیخ اُوِیسِ حسنِ ایلخانی
خدا را بر عدالت سلطان سپاس میگویم: احمد پسر شیخ اویس پسر حسن ایلکانی.
بیت ۳دیده نادیده به اقبال تو ایمان آورد / مرحبا ای به چنین لطف خدا ارزانی
چشم ندیده به اقبال تو ایمان آورد؛ آفرین، ای که شایسته چنین لطف خدایی.
بیت ۷گر چه دوریم به یاد تو قدح میگیریم / بُعد منزل نبود در سفر روحانی
هرچند دوریم، به یاد تو قدح میگیریم؛ در سفر روحانی دوری منزل نیست.
بیت ۸از گل پارسیم غنچهٔ عیشی نشکفت / حبّذا دجله بغداد و می ریحانی
از گل فارس غنچه عیشی برایم نشکفت؛ خوشا دجله بغداد و می ریحانی.
بیت ۹سر عاشق که نه خاک در معشوق بود / کی خلاصش بود از محنت سرگردانی
سر عاشقی که خاک در معشوق نباشد، کی از رنج سرگردانی رهایی مییابد؟
معنی واژهها
- معدلت
- عدالت
- ایلخانی
- منسوب به آل جلایر (ایلکانیان)
- شهنشاهنژاد
- از نسل شاهان
- کاکل
- موی پیشانی
- خاقانی و چنگزخانی
- منسوب به خاقان و چنگیزخان
- بعد منزل
- دوری راه
- می ریحانی
- شراب خوشبو