شب چله · ۱۴۰۵
شب یلدا
دوشنبه ۳۰ آذر ۱۴۰۵ (۲۱ دسامبر ۲۰۲۶)، از غروب آفتاب تا طلوع ۱ دی
۶۹ روز دیگر
بلندترین شب سال در شهر شما
- غروب ۳۰ آذر
- ۱۶:۵۵
- طلوع ۱ دی
- ۰۷:۱۱
- کوتاه‌ترین شب
- ۹ ساعت و ۲۶ دقیقه (۳۱ خرداد)
- تفاوت
- ۴ ساعت و ۵۰ دقیقه
از غروب تا طلوع خورشید، برای مختصات همین شهر. هرچه شهر به شمال نزدیک‌تر باشد، شب یلدایش بلندتر است.
فال حافظ برای همه‌ی جمع
نام هر کدام از حاضران را بنویسید؛ دیوان برای هر نفر غزلی جداگانه می‌گشاید. بعد غزل‌ها را یکی‌یکی بلند بخوانید و تعبیرشان را ببینید.
یلدا چیست؟
شب یلدا شب میان آخرین روز پاییز و نخستین روز زمستان است؛ از غروب ۳۰ آذر تا طلوع ۱ دی. این شب نزدیک‌ترین شب به انقلاب زمستانی و بلندترین شب سال در نیمکره‌ی شمالی است و از فردای آن، روزها اندک‌اندک بلندتر می‌شوند. ایرانیان از روزگاران کهن این گذر را جشن گرفته‌اند و آن را نشانه‌ی برآمدن دوباره‌ی روشنایی دانسته‌اند.
واژه‌ی «یلدا» سریانی و به معنای «زایش» است. نام دیگر این شب «شب چله» است، چون آغاز «چله‌ی بزرگ» زمستان است: چهل روز از ۱ دی تا ۱۰ بهمن. پس از آن «چله‌ی کوچک» می‌آید که بیست روز تا پایان بهمن ادامه دارد. در آذر ۱۴۰۱ آیین «یلدا/چله» با پرونده‌ی مشترک ایران و افغانستان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شد.
در شعر فارسی، تاریکی شب یلدا نماد سختی و درازی دوران دشوار است. حافظ در غزل ۲۳۲ می‌گوید:
صحبت حُکّام ظلمتِ شبِ یلداستنور ز خورشید جوی بو که برآید
همنشینی با حاکمان به تاریکی شب یلدا می‌ماند؛ روشنی را از خورشید بجوی، باشد که برآید. غزل کامل و شرح آن
آداب شب یلدا
- دورهمی خانوادگی: خانواده‌ها بیشتر در خانه‌ی بزرگ‌ترها جمع می‌شوند و تا دیروقت بیدار می‌مانند.
- هندوانه و انار: بنا بر باوری قدیمی، خوردن هندوانه در شب چله آدم را در سرمای زمستان از سرما و بیماری نگه می‌دارد. رنگ سرخ انار و هندوانه را هم یادآور سرخی سپیده‌دم و برآمدن خورشید دانسته‌اند.
- آجیل و خشکبار: آجیل شب چله، تخمه، خرما و میوه‌های خشک‌شده‌ی تابستان بخشی از سفره‌اند.
- فال حافظ: بزرگ‌تر جمع برای هر نفر دیوان را می‌گشاید و غزل را بلند می‌خواند.
- قصه و شاهنامه‌خوانی: در بسیاری از خانه‌ها قصه‌گویی، شاهنامه‌خوانی و خاطره‌گویی سرگرمی شب طولانی است.
برای شام یلدا
چند غذای مهمانی که با سفره‌ی پاییز و زمستان جور است؛ هرکدام با مقدار دقیق مواد و مرحله‌به‌مرحله.
- آش انارآش انار، آشی ترشوملس از سبزی، لپه، برنج و رب انار با قلقلیهای کوچک گوشت است.
- خورش فسنجانفسنجان خورشی از گردوی آسیابشده و رب انار است که ساعتها روی حرارت ملایم میپزد تا روغن گردو آزاد شود و رنگش تیره شود.
- شیرینپلوشیرینپلو پلوی مجلسی و پرتجمل با خلال پوست پرتقال، هویج، خلال بادام و پسته است که در جشنها و عروسیها، بهویژه در آذربایجان و تهران، سرو میشود.
- کشک بادمجانکشک بادمجان پیشغذا یا غذای سبک محبوبی است از بادمجان سرخشده و لهشده با کشک، پیاز داغ، سیر داغ، نعناداغ و گردو.